• door Menno van der Beek •
Over Max Pam, De laatste schaker |
Max Pam is columnist en schaakliefhebber en dit boek vertelt over een schakende columnist, over uit de boot vallen als men ouder wordt, over kunstmatige intelligentie en vooral over de Nederlandse schrijvende schaker Johannes Hendrikus Donner.
Net als in Schaaknovelle van Stefan Zweig wordt er geschaakt op een cruiseschip. Het verhaal wordt versierd met schaakanekdotes, over Aaron Nimzowitsch bijvoorbeeld, die klaagde dat er een hinderlijke sigaar naast het bord van de tegenstander lag, die, toen men hem gerust stelde dat de sigaar onaangestoken bleef, riposteerde dat de dreiging sterker was dan de uitvoering: leuk, bekend verhaal.
De eigenlijke held van dit boek, J.H. Donner (1927-1988), heet hier Merlijn Domar. Zijn snelle riposten, zijn geestige opmerkingen en zijn ongezonde levensstijl, zijn dapper gedragen lijden na zijn hersenbloeding, allemaal Donner. Donners beroemde opmerking, toen iemand aandroeg dat men een detective moest schrijven waarin de lezer het gedaan heeft, staat in dit boek op pagina 181: ‘Dat boek bestaat al lang, dat is de Bijbel.’
‘Alle grote mannen hebben hun fouten, bij mij zijn het mijn voeten,’ zegt Domar, zei Donner. Dus dit is een boek voor de schaakliefhebber die Donner mist – met Donner erbij was het leven in Nederland leuker, in de tijd dat de computer nog kon worden weggelachen. Donner was ook de helft van het duo Max en Onno uit De ontdekking van de hemel, maar Harry Mulisch kon nauwelijks schaken, dus dat gat is dan met dit boek gevuld. Voor de meer literaire kant van de zaak wendde men zich beter tot Mulisch.
Max Pam, De laatste schaker. Prometheus 2025, 208 blz., € 20,99