door Gerda van de Haar

 

Geef Gode eer. Wijd open mond en bek / hebben we daar staan zingen als een gek. Dat is het slot van Achterbergs St. Hubertusgedicht, even humoristisch als in de kern ernstig. In dit gedicht komen de heilige Hubertus en zijn onafscheidelijke hert een gewone boswandeling van passend ceremonieel voorzien.

Er kwam veel Achterberg en Nijhoff voorbij toen ik eind jaren tachtig Nederlands studeerde in Utrecht. We leerden goed en nauwkeurig te lezen, close op de tekst. We waren alert op woordbetekenissen met bijklank en ondertoon, maar wachtten ons voor de al te vrije associatie. We keken naar de herkomst van de metaforen: de natuur, de wetenschap, de liefde, de muziek, de godsdienst. Poëzie hoeft niet religieus te zijn om te putten uit Bijbelse of kerkelijke bron: de beelden worden ingezet voor de kunst, zo leerden we. Ik nam het voor kennisgeving aan. Het was bevrijdend. Achterbergs St. Hubertusgedicht is een poëticaal spel. Wijd open je bek, wat doet de dichter anders.

Pas tien jaar later drong tot mij door dat Achterberg, Eliot, Auden en andere grote modernisten in meer of mindere mate praktiserende gelovigen waren geweest. En Nijhoffs teksten liegen er ook niet om: zijn beschouwend proza zoekt al literatuur besprekende naar een religiositeit voorbij de Verlichting, hij koestert een interesse voor de rooms-katholieke traditie inclusief de vroege kerk, zijn oeuvre omvat bijbels drama en strofische psalmteksten voor de eredienst. In zijn poëzie keren deze dingen sereen en uiterst verstild terug, zo objectief dat iedere lezer deel krijgt aan de beleving. Daar hoef je persoonlijk niet religieus voor te zijn, getuige de receptie van ‘Het veer’ of van ‘Het uur U’.

Honderd afleveringen lang heeft Liter dit soort dingen uitgezocht, opgespoord, de ruimte gegeven. Waar in onze literatuur trekken de oude woorden oude inhoud aan? Waar zijn kunstenaars op zoek naar een geheim van de dingen, waar worden achter de grote onttovering om woorden beproefd op hun blijvende kracht? Is er een stille of gekmakende afwezigheid, is er onverwachte aanwezigheid? Het grensvlak tussen literatuur en religie is helemaal geen grensvlak: de twee zijn vanouds onscheidbaar en dat is nog altijd te merken.

Liter 101 zal er anders uit zien, het moment van verschijnen is onduidelijk, maar het programma is bekend en de liefde voor het woord is nog altijd groot. We krijgen ondertussen al giften, zodat we ruimte hebben om door te gaan, en we maken plannen, dat is hoopvol. Stuur ons op Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. een e-mail met ‘Houd mij op de hoogte’ in de tekst of in de titel, dan komen we met een voorstel.

Submit to FacebookSubmit to Twitter