door Len Borgdorff, 16 oktober 2019

 

Liter 95 is een themanummer. Dat zie je aan het omslag waarop kloeke letters lijken te vallen die het woord MUUR vormen. We leven precies dertig jaar na de val van de Muur, dat Berlijnse geval dat je doorgaans met een hoofdletter schrijft. Vandaar het themanummer.

Vandaar ook de regels hierboven. Je vindt ze op bladzij 64.

 

 

Ik blijf er aan haken omdat ze zo heftig assoneren en allitereren en dat in een combinatie met beelden waarvan ik de indruk heb dat het een niet zonder het ander kan zijn ontstaan, alsof het een Nederlands gedicht is. Maar het is van de Litouwer Vytautas Bložė. Pieter Bas Kempe vertaalde het als ‘De droeve nachtharmonica’. Het heeft geen zin om er het origineel van Bložė naast te leggen. Ik zal er amper of helemaal niet mee uit de voeten kunnen en ik zou hoe dan ook onder de indruk blijven van wat Kempe ervan gemaakt heeft: regels die de indruk wekken zichzelf in samenhang te hebben opgeroepen. Alsof niet altijd iets in vertaling ten onder lijkt te gaan.

De twee aan het citaat voorafgaande regels zijn ook al zo prachtig.

 

Naakte boomvingers tekenden met schaduwhoutskool zinnebeelden

            van gevaar op de muren met gesloten ogen.

 

Het gedicht ontwikkelt zich tot een eenvoudig, even dramatisch als ingehouden verhaal dat zich grotendeels afspeelt in de jaren veertig, de tijd dat mensen die ageerden tegen de Sovjetoverheersing, zonder pardon naar een Siberisch kamp verbannen werden. Een aantal mannen ziet een keer kans om zich te goed te doen aan aardappels. Ze overeten zich en dat wordt hun dood, vooral ook omdat kampbewaarder de apotheker dwarsboomt als die pogingen doet om dat te voorkomen.

Het gedicht heeft een wending aan het eind als de apotheker jaren later probeert om de man die ooit kampbewaarder was te waarschuwen:

 

‘maar de gewezen gevangene

onderbrak hem:

‘Niet mee bemoeien. Ieder het zijne.’

 

Het zou zomaar kunnen dat de vertaling van dit gedicht in geen boek te vinden is. Dan is het maar goed dat het nu in Liter staat.

Ik zou het gedicht, zoals doorgaans gebeurt in zijn geheel aan dit stukje toe kunnen voegen. Dat doen we deze keer maar eens niet. Misschien dat de redactie van Liter daar anders over denkt en het gedicht alsnog op de site zet, dan heb je geluk.

Je kunt jezelf natuurlijk ook verrassen door contact op te nemen met de administratie van Liter of met een boekwinkel. Er staat nog een lang gedicht in van Bložė en Kempe vertaalde voor nummer 95 ook nog werk van de Sloveen Alojz Ihan.

 

Dit stukje tik ik in het vliegtuig. Links van mij leest iemand Zwarte Schuur van Oek de Jong, rechts zit een dame met een Russisch boek op haar schoot.

In ‘De droeve nachtharmonica’ roept de Russische kampbewaarder ‘Idy ty.’ Een voetnoot vermeldt dat dat ‘scheer je weg’ betekent. Zal ik…?

Ik hou me in.

 

 

Vytautas Bložė,  De droeve nachtharmonica, vertaald door Pieter Bas Kempe. In: themanummer Muur, Liter 95, 2019.

Submit to FacebookSubmit to Twitter