door Len Borgdorff, 30 april 2019

 

Les Murray schreef ooit deze haiku:

 

De Springfields

 

Lood druppelt uit

een brandend weidehek.

Hun Burgeroorlog.

 

Het gedicht komt later terug als strofe in een gedicht over dit gedicht. Hij vertelt dat critici het te duister vonden. Het werd Murray wel vaker verweten dat hij ineens zo cryptisch en duister kon wezen, terwijl hij elders zo helder en down-to-earth is.

In het nieuwe gedicht legt hij de haiku uit en zonder veel moeite, maar ook met enig zelfverwijt, ontrolt zich de lading van de haiku.

 

 

Lees het hele gedicht maar even.

 

Lees gedicht

 

Ik schreef een kleine haiku

 

Ik schreef een kleine haiku

getiteld De Springfields:

 

Lood druppelt uit

een brandend weidehek.

Hun Burgeroorlog.

 

De critici konden er niks mee,

vonden het obscuur…

 

De titel was het geweer

van Amerikanen aan weerskanten,

lood de zware kogel ervan,

de Minié, die indertijd

 

vaak nat van bloed en serum

de planken van de hoeven spleet

en diep in oude stammen drong,

hout waaruit soms, wanneer het brandt,

 

nog steeds een glanzend ichor vloeit

in stroompjes zowat even breed

als de zaadlozingen die het

ooit tenietdeed.

 

Les Murray

 Hier gebeurt waarom Murray mij zo vaak aangrijpt.

  1. Hij is plastisch, hij vertelt een verhaal;
  2. Hij gelooft in de autonomie van het eigen beeld, hier verwoord in de haiku.
  3. De gedichten kennen een eigen altijd weer uitnodigende context. Vaak de Australische wildernis waarin hij leefde, hier de wereld van de Amerikaanse Burgeroorlog.
  4. Het gedicht biedt voldoende handvatten om iets met het gedicht aan te kunnen. Ik bedoel maar: als ik de combinatie ‘Springfields’ en ‘Civil War’ intik, dan springt er meteen een geweer tevoorschijn. Maar goed, dat hebben de critici dus niet gedaan. Dat hoeft ook niet, maar het had zomaar wel gekund. O ja, ichor heb ik ook opgezocht.
  5. Murray vertelt duidelijk; hij is zijn lezer graag ter wille.
  6. De uitleg is opnieuw een gedicht. Ik zeg het anders: hij gebruikt in zijn uitleg beelden die opnieuw werelden opbouwen. De kracht van de kogels, het geweld dat het geweer kon veroorzaken. En op het eind de stroompjes van zaadlozingen. De dingen krijgen een zwaardere betekenis. (Ik probeer de woorden verwijzend en symbolisch te vermijden.)
  7. Die zaadlozingen zijn intussen onontkoombaar meerduidig. Er is het mannelijke geweld in de strijd, schieten is immers een seksuele aandrift. Maar er staat ‘de zaadlozingen die het / ooit tenietdeed.’ De liefde die werd gesmoord.

Dit is een in memoriam. Het gedicht en de nummers a t/m g zijn ingrediënten van mijn ontroering.

 

Het beeld van ‘een brandend weidehek’ is subliem. In het origineel staat er ‘a burning farm rail’, Maarten Elzinga maakte er in zijn vertaling een weidehek van. Een schitterende vertaling.

Die mannen uit de Amerikaanse Burgeroorlog zijn boeren en ze gaan ten strijde alsof ze hun eigen weidehekken uit de grond hebben getrokken. Zoals ooit boeren met mestvorken en zeisen ten strijde trokken. Maar hoeveel dodelijker zijn deze Springfields. Tegelijkertijd hebben weidehek en geweer dezelfde betekenis: ze vechten om het eigen land. Gelukkig staat dat er allemaal niet. Gelukkig maakte Murray van zijn uitleg een nieuw gedicht.

Maar in de kern was daar dus het begin van het gedicht, de haiku. Ik vermoed dat Murray getriggerd is door het woord Springfields en dat daaruit de haiku kon ontstaan. Tegelijkertijd is de haiku het moment van inspiratie voor dit gedicht geweest en zo laat Murray zijn lezers heel dicht komen bij wat er bij hem gebeurt tijdens het dichten.

Dat rijtje van a t/m g is willekeurig, ondoordacht en ontoereikend. Daar gaat het nu niet om.

Waar het om gaat: Les Murray is een groot dichter.

Les Murray is gisteren overleden en dat spijt me zeer.

 

Les Murray, De planken kathedraal. Samenstelling en vertaling Maarten Elzinga. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam 2013.

Submit to FacebookSubmit to Twitter