door Els Meeuse, 18 april 2016

 

Dat de naam Franca Treur niet meer uit de literaire wereld weg te denken is, heeft ze vooral te danken aan haar debuut Dorsvloer vol confetti (2009). Nederland is geen christelijke natie meer, schreef de NOS onlangs naar aanleiding van het onderzoek God in Nederland dat iedere tien jaar in opdracht van  de KRO wordt gehouden onder ruim 2100 Nederlanders. Je kunt je afvragen of deze steekproef niet te summier is, maar afgezien daarvan vind ik de conclusie nogal kort door de bocht. Een behoorlijk percentage Nederlanders blijkt affiniteit met het christelijk geloof te hebben. Het debuut van Treur werd een succes mede door de herkenning die mensen in haar verhaal vonden. Mensen met een vergelijkbare religieuze achtergrond. Wanneer noem je een natie eigenlijk christelijk? Dat ons land christelijke wortels heeft is een feit. Daar valt nog genoeg over te schrijven. Toch laat Treur laat haar christelijke wortels voorlopig even links liggen.

 

 

X&Y is, zo vermeldt de achterflap, een bundeling van ‘piepkleine psychologische verhalen’. Na De woongroep (2014) lijkt Treur het in X&Y opnieuw in de herkenning te zoeken. In de verhalen staan elke keer andere personen centraal. Steeds een willekeurig gekozen man en vrouw, X&Y. Negentig bladzijden, 33 verhalen. Steeds een beknopte omschrijving van karakters, een situatie, een spanningsveld.

 

Zo is daar Vincent, die op een maandagmiddag in december een uurtje eerder van zijn werk vertrekt om met Katarina Borova te trouwen. De ambtenaar van de burgerlijke stand vraagt hem of hij uit respect voor de ceremonie zijn rugzak even af wil doen. Als de handtekeningen zijn gezet, ontdekt hij dat zijn rugzak niet naast zijn stoel staat. De rugzak met zijn laptop. Een urenlange zoektocht door de stad, in de angst dat zijn baas hem zal ontslaan, volgt. Een zoektocht waarin Vincent zich vertwijfeld afvraagt hoe hij ooit in deze situatie verzeild heeft kunnen raken. In het verhaal maakt Vincent de balans op: ‘hij heeft een vrouw met geblondeerde haren en opgeduwde borsten, die als hij liefde wil naar een glitterjurk wijst op internet. Bovendien heeft hij twee nog ongeboren dochters die in de toekomst ook glitterjurken nodig zullen hebben […]’.

 

Ook het verhaal van Lizette blijft mij bij. ‘Lizette is op Colin, al jaren, maar Colin weet van niks.’ Colin blijkt iemand van de televisie te zijn. Lizette stuurt al jarenlang e-mails, waarin ze zijn laatste optreden ongevraagd recenseert. Elke week krijgt ze een heel erg aardige mail terug. Een mail die uiteindelijk niet van Colin zelf blijkt te zijn. Daar kom je als lezer achter, maar Lizette weet van niets en blijft haar liefde trouw.

 

Alle karakters in X&Y worden met elkaar verbonden door een onzichtbare draad van grenzeloze eenzaamheid. De liefde die in elk verhaal gezocht wordt blijkt keer op keer onvolmaakt. Echt geluk is onvindbaar. Tijdens het lezen van de verhaaltjes bekroop mij een naar gevoel; ik voelde mij steeds leger worden. De eenzaamheid nam langzaam maar zeker ook bezit van mij. Tot ik weer met beide benen op de grond stond, toen de liefde de kamer instapte.

 

Treur weet in enkele trefzekere woorden een scherp beeld te schetsen van talloze karakters. De voor Treur zo kenmerkende afstand tot haar personages versterkt de eenzaamheid waarin deze mensen verkeren. De verhalen riepen bij mij gelukkig weinig tot geen herkenning op. Tegelijkertijd gaf het boekje mij wel meer inzicht in veel mensen om mij heen. Mensen die zoeken naar verbondenheid en vaak het tegenovergestelde vinden. De trieste toon die in deze verhalen doorklinkt, vindt echter niet bij iedereen weerklank. Ik zou het overtuigender hebben gevonden als Treur ook een uitzondering had gemaakt, als ze tussen al die trieste verhalen door ook een mooie relatie had beschreven. Al was het er maar één. Nu blijft het bij een zinloze zoektocht naar verbondenheid. 

 

Franca Treur, X&Y. Prometheus, Amsterdam 2016, 96 pagina's, €12,50.

Submit to FacebookSubmit to Twitter