door Len Borgdorff, 24 juli 2017

 

Voor een middag rond poëzie en religie gaan we terug naar zaterdag 19 mei 2001, naar Lux in Nijmegen. En vrijwel alle daarmee enigszins geïnfecteerde dichters waren er. Willem Jan Otten, C.O. Jellema, Robert Anker, Anneke Brassinga, Marjoleine de Vos; Theo de Boer was er, geen dichter weliswaar, maar hij verschilt er maar één tintje van. Les Murray  was er digitaal. En iedereen feliciteerde Tomas Lieske die zojuist de Libris Literatuur Prijs had gewonnen voor ‘Franklin’. Er was veel incrowd die middag en bijzonder weinig outcrowd aan publiek. Maar wij waren erbij, Bas en ik.

 

 

En Tom van Deel was er ook, de man wiens recensies ik jaren lang heb gespeld en die mij zo op afstand langs de letteren voerde, waarvoor ik hem hier nog wel even wil bedanken. Ik had trouwens wat dichtbundels van hem in de kast thuis. Tom van Deel.

Hij stommelde  de zaal in, die van achter afliep naar het podium. Dat gestommel werd waarschijnlijk veroorzaakt door de tred die Van Deel zich nog eigen moest maken, want het pad naar voren liep via een trap die bestond uit twee kleine en een lange trede, om en om. ‘Een dactylus!’ hoorde ik Van Deel zeggen, al sprak hij helemaal niet hard, het was de zaal die leeg akoestisch behoorlijk actief was. ‘Of nee,’ verbeterde hij zich onmiddellijk, ‘een anapest. Stom van me, want een anapest is een anapest en een dactylus is een dactylus. Maar een jambe is een trochee en een trochee een jambe. Ik haalde dat even door elkaar.’

Vervolgens liep hij, nee, scandeerde hij verder de trap af. En omdat Van Deel een grote man is, maakte dat een enorme indruk op me. Ik had hem altijd al bewonderd, nu begon ik zelfs een beetje van hem te houden.

 

In Herfsttijloos begint het gedicht ‘Hakken’  met de regel ‘Ik mis de spondee van je hakken.’ Een spondee is een versvoet van twee naast elkaar staande beklemtoonde lettergrepen.

 

Lees gedicht

 

Hakken

 

Ik mis de spondee van je hakken

naast me lopend over straat –

hakkenkracht die weerklinkt tussen

de huizen en laat weten dat we er

zijn. De stilte van de wereld zonder.

 

T. van Deel

 

Toch brachten Van Deels gedichten me nooit op de gedachte dat die man zoveel op heeft met woorden die strak in de maat zijn gezet. Zouden er anapesten in zijn poëzie voorkomen, vraag ik me af, die regelmatige afwisseling van twee zwak betoonde lettergrepen met een betoonde.

 

In het handje bundeltjes dat ik van Van Deel heb, vind ik pas in Herfsttijloos een regel die je met een beetje goede wil ‘pseudo-anapestisch’ zou kunnen noemen. Het gaat om het weinig opwekkende:

‘Hierin sterven de dieren een marteldood.’

 

Lees gedicht

 

Het Nederlands zoetwateraquarium (een collage)

 

Een aquarium is een stukje natuur dat

in geen gezin of school mag ontbreken.

 

Wat we als aquarium gebruiken is bijzaak

als het maar niet het beruchte ronde ‘goudvissenkommetje’ is.

Hierin sterven de dieren een marteldood.

 

Voor een aquarium is een goede lichtvalling nodig.

 

Bij onze beplanting moeten we niet alleen rekening houden

met een natuurlijke aanblik van het geheel maar ook

met de dieren die we in het aquarium zullen doen.

 

Esthetisch beschouwd moeten de laag blijvende planten

vooraan staan en de hoog groeiende planten achteraan.

 

We kunnen de groene algen tot de beste koolzuurafremmers

en waterreinigers rekenen.

 

In een aquarium mogen de vissen niet ontbreken.

 

Waak vooral tegen overbevolking.

 

T. van Deel

 

Maar we schakelen even terug naar Nijmegen. Het programma in de zaal werd af en toe onderbroken, voor een drankje, voor een indrukwekkend buffet ook. Het kan dan ook niet anders of Van Deel is ook een paar keer die trap op gelopen, de zaal uit, maar of hij daarbij dactyleerde, kan ik me niet herinneren. De vrouw die naast hem liep herinner ik me nog goed, maar op haar hakken en hun geluid heb ik niet gelet. Erg jammer, vind ik achteraf.

 

Scriptietip voor studenten in de letteren: Van Deel, de dichter en de loper. Iets om op af te studeren vermoedelijk.

 

T. van Deel, Herfsttijloos. Em. Querido's Uitgeverij, Amsterdam / Antwerpen 2016.

Submit to FacebookSubmit to Twitter